Długi wobec ZUS i urzędu skarbowego a układ

← Poradnik przedsiębiorcy

Długi wobec ZUS i urzędu skarbowego mogą być częścią układu z wierzycielami. Zasady spłaty zależą jednak od rodzaju zaległości. Składki ZUS podlegają szczególnym ograniczeniom, a przy podatkach trzeba sprawdzić m.in. okres powstania długu i zabezpieczenia.

Opracowanie: zespół ALFA Restrukturyzacje · 25 października 2026

Czy dług wobec ZUS można rozłożyć na raty w układzie?

Prawo restrukturyzacyjne przewiduje szczególną zasadę dla wskazanych w art. 160 należności z tytułu składek i innych zobowiązań wobec ZUS: ich restrukturyzacja może obejmować rozłożenie na raty albo odroczenie terminu płatności. Ograniczenie dotyczy także wskazanych w tym przepisie odsetek i kosztów egzekucyjnych.

Dla tych należności układ nie przewiduje procentowego umorzenia. Raty trzeba ustalić tak, żeby obok spłaty zaległości wystarczyło pieniędzy na bieżące składki.

Czy zaległości podatkowe można objąć układem?

Tak, zaległości podatkowe mogą podlegać układowi. Najpierw trzeba ustalić, jaki to podatek, kiedy powstał dług i czy ustanowiono zabezpieczenie. Zasad dotyczących ZUS nie można po prostu przenieść na wszystkie podatki.

Przygotowując propozycje, trzeba ocenić, czy wsparcie stanowi pomoc publiczną i czy spełnione są warunki jej udzielenia. Sama gotowość do porozumienia nie wystarczy, jeżeli proponowane warunki naruszają przepisy. Jeżeli restrukturyzacja zobowiązań podatkowych stanowi pomoc publiczną, art. 156 ust. 3 ogranicza ją do odroczenia płatności lub rat. Nie można wtedy obiecywać umorzenia części podatku.

Czy podczas restrukturyzacji trzeba płacić bieżący ZUS i podatki?

Układ nie jest przerwą w płaceniu wszystkich podatków i składek. Należy oddzielić zadłużenie objęte układem od zobowiązań powstających na bieżąco. Prognoza przepływów powinna uwzględniać oba rodzaje płatności.

Jeżeli firma nie ma środków na bieżące koszty, same raty na stare długi mogą nie wystarczyć. Trzeba również wskazać zmiany w działalności: odzyskanie należności, poprawę marży, ograniczenie kosztów albo dodatkowe finansowanie.

Dokumenty potrzebne do oceny

• Aktualne zestawienie salda ZUS z podziałem na okresy, należność główną i odsetki.
• Informację o zaległych podatkach, okresach rozliczeniowych i decyzjach organu.
• Dokumenty dotyczące egzekucji administracyjnej i ustanowionych zabezpieczeń.
• Obowiązujące umowy ratalne lub decyzje o odroczeniu.
• Informacje o otrzymanej pomocy publicznej, jeżeli dotyczą sprawy.
• Prognozę wpływów i bieżących obciążeń firmy.

Układ z wierzycielami czy osobne raty w ZUS?

Przy problemie ograniczonym do jednego wierzyciela warto porównać dostępne rozwiązania, w tym odrębne raty. Gdy zaległości obejmują ZUS, podatki, bank i dostawców, potrzebny może być wspólny plan restrukturyzacji. Zobacz, jak przygotować się do pierwszej analizy.

Jeśli potrzebujesz porozumienia z wieloma wierzycielami, sprawdź pomoc ALFA przy postępowaniu o zatwierdzenie układu. Do oceny przygotuj aktualne salda ZUS i podatków, zestawienie pozostałych długów oraz informacje o zajęciach. Gdy urząd zajął rachunek, przeczytaj również co ustalić przy zajętym koncie firmy.

Nieopłacone faktury a VAT — uwzględnij korekty w budżecie

Jeżeli firma odliczyła VAT z faktury, a należność pozostaje nieuregulowana, co do zasady musi skorygować odliczenie w rozliczeniu za okres, w którym mija 90. dzień od terminu płatności. Zapłata do końca tego okresu oraz częściowa zapłata wpływają na zakres obowiązku. Późniejsze uregulowanie należności pozwala odpowiednio zwiększyć podatek naliczony.

Nie zakładaj, że samo objęcie długu restrukturyzacją usuwa obowiązek korekty VAT. Poproś księgowość o zestawienie nieopłaconych faktur, daty korekt i ich wpływ na najbliższe rozliczenia. Kwotę korekty uwzględnij w planie najbliższych płatności. Wyjaśnienie Ministerstwa Finansów: ulga na złe długi.

Test prywatnego wierzyciela — o co w nim chodzi?

Przy wierzycielu publicznym trzeba ocenić proponowane wsparcie także pod kątem pomocy publicznej. Test prywatnego wierzyciela sprawdza, czy podmiot publiczny zachowuje się jak racjonalny wierzyciel prywatny w porównywalnej sytuacji. Nie jest automatyczną zgodą na dowolne umorzenie ani zamiennikiem szczególnych zasad dotyczących ZUS.

Do tej oceny potrzebne są informacje o wartości majątku, zabezpieczeniach i kwotach, które wierzyciel mógłby odzyskać. Nie należy utożsamiać tego testu z testem zaspokojenia sporządzanym na potrzeby restrukturyzacji.

Co ustalić z księgowością przed przygotowaniem układu?

• Potwierdzić salda i okresy, których dotyczą zaległości, zamiast opierać się tylko na sumie z wezwania.
• Oddzielić należność główną, odsetki, koszty i zabezpieczenia.
• Zestawić najbliższe bieżące podatki i składki oraz korekty wynikające z niezapłaconych faktur.
• Sprawdzić wcześniejsze raty, odroczenia i informacje o otrzymanej pomocy publicznej.
• Uzgodnić aktualizowanie danych na potrzeby nadzorcy, aby propozycje opierały się na tym samym zestawieniu.

Przeczytaj również

• Restrukturyzacja czy upadłość firmy — czym się różnią?
• Restrukturyzacja firmy — od czego zacząć?

Podstawa opracowania: oferta kancelarii oraz Prawo restrukturyzacyjne — art. 140–149, 150, 156 i 160 Prawa restrukturyzacyjnego. Materiał wyjaśnia ogólne zasady; wybór rozwiązania wymaga analizy dokumentów firmy.